Waarom mijn blik op overgewicht volledig is veranderd
Als je mij een aantal jaar geleden had gevraagd wie mij het meest zou triggeren, dan had ik zonder twijfel gezegd: een dik mens. Tegenwoordig is dat precies andersom. Nu raakt een hond met overgewicht mij veel meer. Dat heeft niets te maken met het feit dat ik minder compassie heb gekregen voor mensen. Integendeel. Juist doordat ik zelf jarenlang heb geleefd met ernstige anorexia ben ik anders naar overgewicht gaan kijken.
Wanneer ik spreek over ernstige anorexia, doel ik niet alleen op het gewicht waarmee ik uiteindelijk rondliep. De ernst zat voor mij vooral in de totale ontwrichting van mijn denken. Mijn leven bestond uit regels, dwang, controle en een eindeloze verslaving aan alles wat met eten en bewegen te maken had. Mijn werkelijkheid was niet langer objectief. Iedereen die zwaarder was dan ik, vond ik dik. Niet omdat dat ook daadwerkelijk zo was, maar omdat mijn referentiekader volledig was verschoven. Dat is precies wat een eetstoornis doet. Hij vervormt niet alleen je lichaam, maar ook de manier waarop je naar de wereld kijkt.
Misschien is dat wel de reden waarom ik vandaag veel genuanceerder naar mensen met overgewicht kan kijken dan vroeger. Achter ernstig overgewicht zie ik zelden alleen iemand die te veel eet. Ik zie iemand die vaak al jarenlang worstelt met emoties, trauma’s, chronische stress, onzekerheid of een diep gevoel van minderwaardigheid. Net zoals anorexia zelden over eten gaat, gaat obesitas dat meestal ook niet. Eten is vaak slechts het zichtbare gedrag. Daaronder ligt bijna altijd een veel complexer verhaal. Dat maakt overgewicht niet gezond, maar wel begrijpelijk. Vrijwel niemand kiest er bewust voor om zijn lichaam ziek te maken. De meesten raken, net als mensen met anorexia, gevangen in patronen waar ze zelf steeds moeilijker uitkomen.
Als mensen tegen mij zeggen: ‘’Jij was dus goed in afvallen’’ dan is mijn antwoord: ‘’Ik was vooral goed in het niet voelen en mezelf verwaarlozen’’ en dat kwam voort uit onverwerkte trauma.
Waarom een hond geen invloed heeft op zijn gewicht
Bij honden ligt dat voor mij fundamenteel anders. Niet omdat honden geen emoties hebben, maar omdat zij geen enkele invloed hebben op de hoeveelheid voedsel die zij dagelijks binnenkrijgen. Een hond opent de koelkast niet wanneer hij zich verdrietig voelt. Hij rijdt niet langs de snackbar na een stressvolle werkdag. Hij koopt geen koekjes omdat hij zichzelf iets gunt. Iedere maaltijd, iedere snack, iedere trainingsbeloning en ieder restje dat onder de tafel verdwijnt, wordt uiteindelijk door ons gegeven. Daarmee ligt de verantwoordelijkheid volledig bij de eigenaar.
Toch hoor ik in mijn werk vrijwel dagelijks dezelfde verklaringen. Mensen vertellen mij dat hun hond nu eenmaal ouder wordt, dat hij zo geniet van een koekje of dat hij altijd zo lief kijkt wanneer er eten op tafel staat. Dat zijn begrijpelijke gevoelens, maar geen biologische verklaringen voor een hond met overgewicht. Een oudere hond heeft juist vaak minder energie nodig omdat de spiermassa afneemt en de stofwisseling verandert. Wanneer de hoeveelheid voeding hetzelfde blijft terwijl de energiebehoefte afneemt, ontstaat er vanzelf een calorieoverschot. Dat is geen mening, maar fysiologie.
Zo baas zo hond
Ze zeggen niet voor niets: zo baas, zo hond. Lange tijd vond ik dat een grappige uitspraak, maar hoe langer ik met honden werk of beter gezegd met mensen, hoe meer ik zie hoeveel waarheid erin schuilt. Niet alleen in gedrag, maar ook in leefstijl.
Ik zorg inmiddels super goed voor mijn eigen lichaam. Ik sport, let op mijn voeding, heb een laag vetpercentage en veel spiermassa en ik zit goed in mijn lijf. Niet omdat ik er op een bepaalde manier uit wil zien voor de buitenwereld, maar omdat ik weet wat een gezond lichaam nodig heeft om goed te kunnen functioneren. Diezelfde manier van kijken neem ik automatisch mee naar mijn honden.
Mijn Dobermann is daar een mooi voorbeeld van. Lange tijd had hij juist ondergewicht, omdat ik zoekende was naar de juiste voeding in combinatie met de hoeveelheid beweging en sport die we samen deden. Dat hij uiteindelijk van 34 naar 42 kilo is gegaan, maakt mij trots. Niet omdat de weegschaal een hoger getal aangeeft, maar omdat die kilo’s zijn gaan zitten waar ze horen: in spiermassa. Hetzelfde zie ik nu bij mijn jonge Centraal-Aziatische herder. Ook daar kijk ik niet alleen naar gewicht, maar naar de totale lichaamsconditie. Ze wordt uiteindelijk tussen de 60 en 80 kilo. Juist daarom vind ik het belangrijk dat ze niet alleen groeit, maar vooral een sterk en goed bespierd lichaam ontwikkelt dat haar gewicht straks ook daadwerkelijk kan dragen.
Misschien is dat wel de spiegel die we als eigenaar vaker zouden mogen durven aankijken. Want hoe jij met je eigen gezondheid omgaat, zie ik opvallend vaak terug in hoe je met de gezondheid van je hond omgaat. Mensen die bewust leven, bewegen en kritisch kijken naar hun eigen lichaam, doen dat vaak ook bij hun hond. En andersom zie ik hetzelfde gebeuren. Niet omdat iemand een slechte eigenaar is, maar omdat we onze eigen normen, gewoontes en leefstijl onbewust meenemen in de zorg voor onze dieren.
Misschien is de eerlijkste vraag daarom niet: “Heeft mijn hond overgewicht?” Misschien is de vraag: “Hoe zorg ik eigenlijk voor mezelf?” Want heel vaak begint het antwoord op de gezondheid van je hond daar.
Overgewicht ontstaat zelden door één oorzaak
Wat mij daarnaast opvalt, is dat overgewicht bij honden zelden op zichzelf staat. Veel honden die ik ontmoet bewegen onvoldoende, niet omdat de eigenaar dat niet wil, maar omdat wandelen ingewikkeld is geworden. De hond trekt, reageert op prikkels, valt uit of raakt voortdurend overprikkeld. Wandelen kost daardoor energie in plaats van dat het energie oplevert. Gevolg is dat eigenaren korter gaan wandelen of bepaalde situaties vermijden, terwijl de snacks vaak hetzelfde blijven. Zo ontstaat langzaam een patroon waarin minder beweging en meer voeding elkaar versterken.
Daarnaast speelt nog iets anders mee. Chronische stress heeft invloed op het lichaam, zowel bij mensen als bij honden. Een langdurig verhoogd stressniveau kan onder andere de eetlust, het activiteitenniveau en de stofwisseling beïnvloeden. Dat betekent niet dat stress op zichzelf een hond dik maakt, maar wel dat een hond die voortdurend onder spanning staat vaak minder gezond functioneert. Wanneer daar ook nog een structureel calorieoverschot bovenop komt, wordt het steeds moeilijker om een gezond lichaamsgewicht te behouden. Voeding is daarin misschien niet de enige factor, maar wel een van de belangrijkste factoren waar wij als eigenaar direct invloed op hebben.
Liefde wordt te vaak verward met voeding
In de afgelopen jaren durf ik te stellen dat bijna de helft van de honden die ik heb begeleid te zwaar was. Opvallend genoeg wist vrijwel iedere eigenaar dat ook. Bijna iedereen zei: ‘Ik weet het, hij moet eigenlijk wat afvallen.’ En toch veranderde er vervolgens weinig. Niet omdat deze mensen slechte eigenaren zijn, maar omdat voeding voor veel mensen onbewust verbonden is geraakt met liefde. Een koekje geven voelt als aandacht. Een extra snack voelt als verwennen. Een kluif voelt als iets terugdoen voor je hond. Alleen heeft het lichaam van een hond geen boodschap aan onze intenties. Dat lichaam reageert uitsluitend op wat het dagelijks binnenkrijgt.
Wat mij bovendien opviel, was dat deze honden zelden alleen overgewicht hadden. Vaak werd er ook minder gewandeld dan goed voor hen was. Niet omdat de eigenaar geen tijd had, maar omdat wandelen spanning gaf. De hond trok aan de lijn, reageerde op andere honden of maakte de wandeling onrustig. Daardoor werd wandelen iets wat je uitstelde of zo kort mogelijk hield. En juist daar zie je hoe alles met elkaar verbonden is. Overgewicht is dan niet het probleem, maar een zichtbaar gevolg van een relatie waarin op meerdere vlakken iets uit balans is geraakt. Het trilt door in de voeding, in de beweging, in de communicatie en uiteindelijk in het lichaam van de hond.
De keuzes die wij maken, bepalen de gezondheid van onze hond
Misschien is dat precies waarom een hond met overgewicht mij tegenwoordig meer raakt dan een mens met overgewicht. Niet omdat de hond zieliger is, maar omdat hij volledig afhankelijk is van de keuzes die wij voor hem maken. Hij kan niet besluiten morgen gezonder te eten. Hij kan zijn porties niet aanpassen of aangeven dat zijn gewrichten pijn doen omdat hij al jaren te zwaar is. Een hond leeft met de gevolgen van onze beslissingen.
Liefde voor een hond zit daarom, wat mij betreft, niet in het geven van nog een koekje wanneer hij je aankijkt. Liefde zit in de bereidheid om soms juist níét te geven wat hij op dat moment wil, zodat je hem geeft wat hij op de lange termijn nodig heeft. Want uiteindelijk is gezondheid geen kwestie van geluk. Gezondheid is het resultaat van duizenden kleine keuzes die wij iedere dag opnieuw voor onze hond maken.
Waarom ik altijd naar het totaalplaatje kijk
Misschien is dat precies de reden waarom ik zo kritisch ben als het gaat om het gewicht van onze honden. Niet omdat ik mensen wil vertellen hoeveel hun hond zou moeten wegen, maar omdat overgewicht voor mij zelden op zichzelf staat. Het is vaak een signaal dat er ergens iets uit balans is geraakt. Een hond met overgewicht zit niet lekker in zijn vel, beweegt anders, reageert anders en laat vaak ook tijdens het wandelen gedrag zien dat veel mensen vervolgens proberen op te lossen met een andere halsband, een andere lijn of een nieuwe training.
Alleen ligt de oplossing daar meestal niet.
Wie echt iets wil veranderen, zal bereid moeten zijn om naar het totaalplaatje te kijken. Naar voeding, beweging, stress en naar slaap. Naar de relatie die je met je hond hebt. Maar ook naar jezelf. Naar de keuzes die jij iedere dag maakt en naar wat jij, misschien onbewust, laat liggen. Een hond met overgewicht ontstaat nooit zomaar.
Dat is precies de reden waarom mijn online cursussen nooit alleen gaan over ontspannen wandelen of het oplossen van één gedragsprobleem. Ik geloof niet in symptoombestrijding. Ik kijk naar het geheel, omdat gedrag nooit losstaat van de rest van het leven van een hond.
En ja, daar kijk ik ook kritisch in mee. Niet om te oordelen, maar omdat echte verandering pas ontstaat wanneer we eerlijk durven kijken naar onze eigen rol. Pas dan kunnen we onze hond werkelijk geven wat hij nodig heeft.