Depressief en een hond

Depressief en een hond: als je hond je weer leert voelen

Ik wil dit verhaal vandaag niet vanuit het perspectief van de hond vertellen, maar vanuit mijn perspectief als professional én als vrouw die zelf jarenlang depressief en levensmoe is geweest. Want depressief en een hond hebben, kan een bijzondere combinatie zijn. Juist daardoor weet ik hoe belangrijk het is om niet alleen naar gedrag te kijken, maar ook naar wat daaronder gebeurt. Als jij denkt dat ik als hondencoach voornamelijk gelukkige hondeneigenaren ontmoet die lekker in hun vel zitten, dan kan ik je vertellen dat mijn werkelijkheid daar behoorlijk ver vanaf staat.

Het grootste deel van de hondeneigenaren die ik ontmoet, draagt namelijk iets met zich mee wat je aan de buitenkant lang niet altijd ziet. Ik ontmoet wekelijks mensen die een burn-out hebben gehad of nog herstellende zijn, mensen die met trauma’s leven, mensen die nog steeds worstelen met een eetstoornis, mensen bij wie relaties met hun partner of kinderen zijn vastgelopen en mensen die depressief zijn en een hond hebben die dit spiegelt. Sommigen gebruiken medicatie om zichzelf enigszins overeind te houden, anderen kiezen daar bewust niet voor. Wat mij iedere keer weer raakt, is hoe weinig de buitenwereld daar soms van ziet.

Depressief en een hond: depressie is niet altijd zichtbaar

Dat is precies waarom ik het zo belangrijk vind om over depressie te praten. Depressie ziet er namelijk niet altijd uit zoals mensen denken dat het eruitziet. Het is niet alleen iemand die huilend in bed ligt, zichzelf beschadigt of helemaal niet meer functioneert. Soms is het iemand die iedere ochtend opstaat, naar het werk gaat, voor de kinderen zorgt, boodschappen doet, de hond uitlaat en ondertussen vanbinnen steeds verder verwijderd raakt van zichzelf.

Het kan iemand zijn die ontzettend hard probeert om alles goed te doen, maar nergens meer werkelijk van kan genieten. Iemand bij wie relaties steeds meer stagneren, het werk zwaarder wordt en het sociale leven kleiner wordt. Ondertussen kan een bepaalde levensmoeheid steeds meer ruimte innemen. Omdat iemand aan de buitenkant nog functioneert, wordt vaak onderschat hoe diep het probleem werkelijk zit.

Juist daarom kan een depressie zo eenzaam zijn. De omgeving ziet iemand die nog steeds alles doet wat er van hem of haar wordt verwacht. De persoon zelf weet ondertussen hoeveel energie het kost om dat allemaal vol te houden.

Ik voelde meteen dat hier iets stagneerde

Vandaag had ik een moeder en dochter bij mij aan huis. Vrijwel direct voelde ik dat er iets stagneerde. Ze begroetten mij met een glimlach, maar onder die glimlach voelde ik spanning en terughoudendheid. Ik dacht vrijwel meteen: hier zijn geen grote praters aanwezig.

Dat is geen oordeel en ook geen conclusie over wie zij zijn. Het betekent voor mij dat ik mijn manier van werken daarop moet afstemmen. Mijn taak is niet om iemand te laten praten omdat ik dat graag wil. Mijn taak is om een omgeving te creëren waarin iemand zich veilig genoeg voelt om te laten zien wat normaal gesproken verborgen blijft.

Ik heb niet veel nodig om te observeren wat er onder de oppervlakte gebeurt. Het zit in de manier waarop iemand binnenkomt, in de manier waarop iemand praat, in lichaamstaal, in ademhaling en soms in één enkele trilling in een stem. Dat betekent niet dat ik vervolgens denk te weten wat iemand heeft meegemaakt. Dat zou invullen zijn. Wat ik wel kan voelen, is dat er een ingang nodig is om iemand werkelijk te begrijpen. Als ik die ingang opmerk, laat ik hem niet zomaar liggen.

Jij komt niet alleen voor je hond

Wanneer iemand bij mij komt met de vraag wat er met de hond aan de hand is, ga ik daarom niet automatisch alleen over die hond praten. Jij komt namelijk niet alleen voor je hond. Je komt voor jezelf, mét je hond. Soms komt je hond zelfs als een soort boodschapper mee, omdat hij gedrag laat zien waar jij zelf nog geen woorden voor hebt.

Wie depressief en een hond heeft, ziet die twee misschien als afzonderlijke dingen. In mijn werk zie ik juist hoe sterk ze met elkaar verbonden kunnen zijn.

De trilling in de stem van deze eigenares zei mij genoeg om verder te vragen. Ik voelde dat haar emoties er wel waren, maar dat ze nog niet de ruimte kregen om werkelijk gevoeld en uitgesproken te worden. Daarom stel ik gerichte en oprechte vragen. Niet om iemand open te breken en ook niet omdat ik denk dat ik de waarheid over iemand bezit. Ik moet jou begrijpen om mijn werk goed te kunnen doen. Als ik niet weet wat er bij jou gebeurt, kan ik ook niet werkelijk begrijpen wat er tussen jou en je hond gebeurt.

Daarom vind ik het ook zo belangrijk dat mensen begrijpen wat mijn werk inhoudt. Ik ben er niet alleen om te vertellen hoe je je hond netjes naast je kan laten lopen. Waar ik vooral naar kijk, is de interactie tussen mens en hond. Ik kijk naar wat er gebeurt wanneer spanning oploopt, wanneer iemand onzeker wordt, wanneer een hond iets niet aankan en wanneer een mens zichzelf onderweg is kwijtgeraakt.

Als hulp niet verder komt dan erkennen

En daar zit voor mij een belangrijk punt waar ik soms best moeite mee heb. Ik ontmoet mensen die al langere tijd therapie volgen en die desondanks nog ontzettend vastzitten. Natuurlijk is erkenning belangrijk. Natuurlijk is het waardevol dat iemand naar je luistert en zegt dat je gevoelens er mogen zijn.

Maar ik vind het schrijnend wanneer hulpverlening uiteindelijk blijft steken in steeds opnieuw vragen hoe het gaat, zeggen dat je begrijpt dat het moeilijk is en bevestigen dat het vervelend voor je is. Dat kan iemand zeker even het gevoel geven dat hij of zij gehoord wordt. Alleen brengt gehoord worden je niet automatisch in beweging.

Wanneer je jarenlang vertelt dat je vastloopt en er wordt vooral bevestigd dát je vastloopt, zonder dat er werkelijk wordt onderzocht wat die stagnatie veroorzaakt en wat je nodig hebt om daaruit te komen, kan er uiteindelijk zelfs een overtuiging ontstaan dat je blijkbaar gewoon zo bent.

Deze eigenares volgt al langere tijd therapie. Eerlijk gezegd verbaasde mij dat, omdat ik tijdens onze ontmoeting merkte hoeveel er nog vastzat. Niet omdat ik dacht dat zij niet haar best deed. Integendeel. Ik zag juist iemand die wilde, die probeerde en die bereid was om naar zichzelf te kijken.

Haar inzet was niet het probleem. Er zaten simpelweg nog lagen waar ze blijkbaar niet goed bij kon komen. Dat is precies waarom ik vind dat we genuanceerder moeten praten over mensen die depressief zijn of vastlopen. Het is niet altijd een kwestie van motivatie. Het is ook niet altijd zo simpel als zeggen: “Je moet gewoon hulp zoeken.” Sommige mensen zoeken al jaren hulp.

De vraag is dan niet alleen óf iemand hulp krijgt. De vraag is ook of die hulp daadwerkelijk aansluit bij wat iemand nodig heeft om weer beweging te ervaren.

Medicatie is niet het hele verhaal

Ook over medicatie wil ik voorzichtig zijn. Medicatie kan voor sommige mensen ontzettend waardevol zijn en klachten draaglijker maken. Voor anderen voelt het alsof bepaalde emoties minder toegankelijk worden. Dat verschilt per persoon en is geen oordeel over medicatie. Het is zeker geen advies om ermee te stoppen. Beslissingen daarover horen altijd samen met een arts of behandelaar te worden genomen.

Wat ik vooral wil benoemen, is dat het draaglijker maken van klachten niet automatisch betekent dat alles wat daaronder ligt ook verwerkt is. Soms is er daarnaast ruimte nodig om te rouwen, te voelen, patronen te onderzoeken en opnieuw te leren ervaren wat er werkelijk in je leeft. Daar heb je iemand naast je bij nodig die met je meebeweegt en blijft staan wanneer het moeilijk wordt.

Voor mij betekent dat dat ik niet genoegen neem met alleen het zichtbare gedrag. Ik wil begrijpen wat er in iemand gebeurt, waar spanning wordt vastgehouden en waar iemand zichzelf tegenhoudt. Ik wil weten welke overtuigingen eronder liggen en wat iemand heeft geleerd over emoties. Mag je voelen wat je voelt? Krijgt verdriet de ruimte? Mag je boos zijn? Of mag je even helemaal niets weten?

Dat betekent soms dat ik vragen stel waar iemand even van moet slikken. Niet omdat ik iemand pijn wil doen, maar omdat ik geloof dat je iemand soms juist helpt door niet onmiddellijk weg te bewegen van het ongemak.

Eerst veiligheid, daarna beweging

Het voorgesprek van vandaag duurde daarom veel langer dan de gebruikelijke tien minuten. Ik voelde dat ik eerst iets anders te doen had voordat we serieus met de hond konden gaan werken. Ik moest haar laten ervaren dat ze hier niet hoefde te presteren. Ze hoefde niet de juiste antwoorden te geven en ze hoefde mij niet uit te leggen waarom ze zich voelde zoals ze zich voelden. Ze mocht er gewoon zijn.

Zeker wanneer je depressief en een hond hebt die sterk op jouw spanning reageert, is die veiligheid belangrijk. Niet alleen voor jou, maar ook voor wat er tussen jou en je hond kan ontstaan.

Ik wilde haar de veiligheid geven die nodig was om iets meer van zichzelf te laten horen. Mensen die vaak zijn afgewezen of jarenlang het gevoel hebben gehad dat ze niet goed genoeg zijn, weten soms niet meer hoe ze moeten vertellen wat er werkelijk in hen leeft.

Op een gegeven moment zei ik tegen hen: “Zullen we even gaan ademhalen?” Ze moesten allebei keihard lachen, omdat ze zich realiseerden dat zij en haar dochter eigenlijk heel vaak hun adem inhielden.

Dat was een klein moment, maar voor mij vertelde het ontzettend veel. Hoeveel mensen lopen er eigenlijk door het leven terwijl ze voortdurend hun adem inhouden? Niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk. Je slikt dingen in, houdt emoties tegen, probeert sterk te blijven, wilt niemand tot last zijn en gaat ondertussen steeds verder van jezelf afstaan. En je hond voelt dat.

Wanneer je depressief en een hond hebt, kan die wisselwerking nog zichtbaarder worden. Je hond leeft niet los van jouw systeem. Hij reageert op jouw spanning, ademhaling, beweging, onzekerheid, onrust en manier van contact maken. Dat betekent niet dat jij schuldig bent wanneer je hond reageert op jouw spanning. Het betekent dat mens en hond elkaar voortdurend beïnvloeden.

Toen er bij haar ruimte kwam, kwam er ook ruimte bij haar hond

Het hondje van vandaag was een prachtig Markiesje van anderhalf jaar oud, met een mooi maar ook intens karakter. Het was een hondje dat nog niet veel was blootgesteld aan andere honden en dat duidelijk baat had bij een mens die zelf meer rust kon vinden.

Toen er in het gesprek meer ruimte kwam, toen emoties woorden kregen en er ontspanning ontstond, zag je dat ook terug in de interactie met haar hond. Er werd veel gelachen. Niet om het ongemak weg te drukken, maar juist om het ongemak draaglijker te maken en ontspanning te creëren.

Dat lijkt misschien een klein verschil, maar in mijn werk zie ik hoe groot dat verschil kan zijn. Wanneer een mens meer kan landen, krijgt een hond vaak ook meer ruimte om te landen.

Daarna konden we verder met het praktische gedeelte. De eigenares wilde haar hondje graag nog even blootstellen aan Fiviera en ook daar hebben we heel zorgvuldig gekeken wat passend was. Uiteindelijk mocht Fiviera er even bij en kregen we opnieuw een prachtige les in grenzen stellen. Fiviera is een ontzettend vriendelijke reus, maar vriendelijk betekent niet automatisch dat iedere hond haar aanwezigheid of energie aankan.

Wanneer een hond klaar is voor Espejito, mag Espejito erbij komen. Zijn hoge en drukke energie is alleen niet voor iedere hond geschikt. Je moet blijven kijken, voelen en afstemmen. Niet forceren omdat je denkt dat iets “goed” is, maar leren herkennen wanneer een hond werkelijk klaar is voor een volgende stap.

Ik weet hoe het voelt om jezelf kwijt te raken

Eigenlijk is dat precies wat ik mensen ook zou willen meegeven. We verwachten vaak dat iemand die depressief is gewoon weer mee moet kunnen doen. We verwachten dat iemand weer gaat werken, sociaal wordt, relaties aangaat en weer “normaal” functioneert. Misschien moeten we veel meer leren kijken naar wat iemand werkelijk aankan.

Ik weet hoe belangrijk dat kan zijn, omdat ik zelf jarenlang depressief en levensmoe ben geweest. Ook weet ik hoe het is om aan de buitenkant nog van alles te kunnen doen, terwijl je vanbinnen nauwelijks nog verbinding voelt met jezelf of met het leven. Ik weet ook hoe frustrerend het kan zijn wanneer mensen je wel willen helpen, maar je uiteindelijk niet werkelijk in beweging krijgt.

Ik weet dus uit eigen ervaring wat het betekent om depressief en een hond naast je te hebben. Niet als oplossing voor alles wat er in je leeft, maar als een wezen dat soms toch beweging weet te brengen op een plek waar bijna niets meer binnenkomt.

Voor mij was mijn eerste hond Rayo degene die iets wist aan te raken wat niemand anders lukte. Hij was niet mijn therapeut en hij heeft mijn depressie niet magisch opgelost. Hij werd wel de reden waarom ik opstond, naar buiten ging, verantwoordelijkheid nam en uiteindelijk weer naar mezelf durfde te kijken. Waar anderen mij niet in beweging kregen, lukte dat via hem wel. Hij was voor mij de ingang waardoor ik weer voor het leven kon kiezen en opnieuw moest leren voelen.

Depressief en een hond: misschien is dit niet het einde

Daarom geloof ik zo sterk in de combinatie van mens en hond. Niet omdat een hond een depressie kan genezen en ook niet omdat een hond professionele hulp moet vervangen, maar omdat een hond soms precies die verbinding kan vormen waar iemand zelf niet meer bij kan.

Een reden om naar buiten te gaan. Een reden om contact te maken. Een spiegel van wat er in jouw systeem gebeurt. Een levende aanwezigheid die jou niet vraagt om alles eerst uit te leggen voordat je er mag zijn.

En misschien is dat wel de boodschap die ik het liefst wil meegeven aan iedereen die zichzelf hierin herkent. Depressief zijn betekent niet dat je verhaal voorbij is. Vastzitten betekent niet dat je hebt gefaald. Dat je al jarenlang probeert en nog steeds niet bent waar je wilt zijn, betekent niet dat je niet genoeg hebt gedaan. Misschien heb je alleen nog niet de juiste ingang gevonden.

Misschien is je hond niet het probleem waarvoor je hulp zoekt, maar is je hond juist de reden waarom je eindelijk besluit om naar jezelf te kijken. Wellicht is het gedrag waar je je zo aan ergert wel een uitnodiging om iets te onderzoeken wat al veel langer in jou speelt. En misschien kan juist daar, in de relatie tussen jou en je hond, een eerste beweging ontstaan.

Je hoeft niet eerst alles op orde te hebben

Dat is waarom ik dit werk doe. Omdat ik zelf ooit die veilige bedding heb gemist en omdat ik nu wil proberen die bedding voor andere hondeneigenaren wél te zijn. Voor mensen die moeilijk praten, voor mensen die zijn vastgelopen, voor mensen die al jaren proberen en voor mensen die te vaak hebben gehoord dat ze te gevoelig, te ingewikkeld of niet goed genoeg zijn om mee te komen in deze maatschappij.

Je hoeft bij mij niet met een perfect verhaal binnen te komen. Je hoeft niet te weten waar het precies misging en je hoeft ook niet eerst alles op orde te hebben voordat je hulp mag vragen.

Misschien ben je depressief en een hond is een van de weinige redenen waarom je iedere dag toch weer opstaat. Of laat diezelfde hond ondertussen gedrag zien waar je geen raad mee weet. Misschien denk je daarom dat je alleen voor je hond hulp zoekt, terwijl er tijdens dat proces ook iets bij jezelf in beweging mag komen. Dat is voor mij de kracht van de samenwerking tussen mens en hond.

Je hond hoeft je niet te genezen. Hij hoeft je depressie niet op te lossen. En hij hoeft al helemaal niet de verantwoordelijkheid te dragen voor jouw herstel. Maar hij kan er wel zijn. Hij kan je naar buiten krijgen op een dag waarop je liever in bed blijft liggen. Je hond kan je laten voelen dat je spanning vasthoudt voordat je dat zelf doorhebt. En hij kan je laten lachen wanneer je dacht dat daar even niets meer te lachen viel. En soms kan hij je confronteren met precies datgene waar je zelf al heel lang omheen loopt.

Dat is wat Rayo voor mij heeft gedaan. Hij heeft mij niet gered door mijn problemen voor mij op te lossen. Hij gaf mij een reden om zelf weer in beweging te komen. Ik breng dan ook graag de tv-aflevering van ‘De Wandeling‘ onder de aandacht omdat ik daar een prachtig podium kreeg om over de helingsreis met mijn eerste hond te delen.

En misschien is dat uiteindelijk wel wat een goede partner doet. Niet jouw weg voor je lopen, maar naast je blijven terwijl jij hem zelf weer leert vinden.